സുൽത്വാനുൽ ആരിഫീൻ അബൂയസീദിൽ ബിസ്താമി(റ): ഇശ്ഖിൻ തീരത്തെ ബിസ്താമി വസന്തം

ആത്മജ്ഞാനികളുടെ അത്യുജ്ജല ചരിത്രങ്ങളിൽ ഹിജ്റ മൂന്നാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ ആകാശത്ത് ഉദിച്ചുയർന്ന ഏറ്റവും ശോഭയുള്ള നക്ഷത്രമാണ് സുൽത്വാനുൽ ആരിഫീൻ എന്ന നാമത്തിൽ വിശ്വപ്രസിദ്ധനായ അബൂ യസീദ് ത്വൈഫൂർ ബിൻ ഈസാ ബിൻ സുറൂശാൻ അൽ ബിസ്താമി(റ). ആത്മീയതയുടെ ലോകത്ത് 'സുക്ർ' അഥവാ ദിവ്യാനുരാഗത്തിന്റെ ലഹരി എന്ന അവസ്ഥയ്ക്ക് ദാർശനികമായ അടിത്തറ നൽകിയ മഹാനാണ് അദ്ദേഹം. കേവലം ഒരു ഭൗതിക പരിത്യാഗി എന്നതിലുപരി, തന്റെ വ്യക്തിത്വത്തെ അല്ലാഹുവിന്റെ അസ്തിത്വത്തിൽ ലയിപ്പിച്ചു കളഞ്ഞ (ഫനാഅ്) ജ്ഞാനികളുടെ ചക്രവർത്തിയായാണ് അദ്ദേഹം ചരിത്രത്തിൽ അടയാളപ്പെടുത്തപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത്. പേർഷ്യയിലെ ബിസ്താം എന്ന പ്രദേശത്ത് ജനിച്ച്, ലോകമെമ്പാടുമുള്ള ആത്മീയ ദാഹികൾക്ക് ഇന്നും വെളിച്ചം പകരുന്ന ആ മഹാന്റെ ജീവിതവും ചിന്തകളും അതീവ ഗഹനവും വിസ്മയകരവുമാണ്.

ഹിജ്റ രണ്ടാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനത്തിലും മൂന്നാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ ആരംഭത്തിലുമായി ഇസ്‌ലാമിക ആത്മീയ ലോകം പുതിയൊരു പരിവർത്തനത്തിന് സാക്ഷ്യം വഹിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുകയായിരുന്നു. ആരാധനാകർമ്മങ്ങളിലും ഭയഭക്തിയിലും ഊന്നിയിരുന്ന സൂഫി പന്ഥാവ്, ബിസ്താമി(റ)യുടെ കടന്നുവരവോടെ ദിവ്യാനുരാഗത്തിന്റെയും ആത്മീയ ലയനത്തിന്റെയും പുതിയ തലങ്ങളിലേക്ക് വികസിച്ചു.

അബൂ യസീദി(റ)ന്റെ കുടുംബ ചരിത്രം പേർഷ്യൻ പൈതൃകവുമായി ആഴത്തിൽ ബന്ധപ്പെട്ടുകിടക്കുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പിതാമഹനായിരുന്ന സുറൂശാൻ ഒരു സൊരാസ്ട്രിയൻ (അഗ്നി ആരാധകൻ) ആയിരുന്നു. സൊരാസ്ട്രിയൻ മതത്തിലെ ഉന്നത പദവിയിൽ നിന്നുമാണ് അദ്ദേഹം ഇസ്‌ലാമിലേക്ക് കടന്നുവരുന്നത്. സുറൂശാന് ആദം, ഈസാ, അലി എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് പുത്രന്മാരുണ്ടായിരുന്നു. ഇവർ മൂവരും അക്കാലത്തെ അറിയപ്പെടുന്ന ഭൗതിക പരിത്യാഗികളായിരുന്നു. ഇതിൽ ഈസയുടെ പുത്രനായാണ് ത്വൈഫൂർ എന്ന അബൂ യസീദ്(റ) ജനിക്കുന്നത്.

ഹിജ്റ 161-ൽ (ക്രിസ്താബ്ദം 777-778) പേർഷ്യയിലെ ബിസ്താം നഗരത്തിലായിരുന്നു ആ ജന്മം. ബിസ്താമിലെ 'മുഅ്ബദാൻ' (Mo'bedan) എന്ന ഭാഗത്താണ് അദ്ദേഹം ജനിച്ചതെങ്കിലും പിന്നീട് അദ്ദേഹം താമസം മാറിയ അറബ് വംശജരുടെ പ്രദേശം അദ്ദേഹത്തോടുള്ള ബഹുമാനസൂചകമായി 'ബൂയദാൻ' എന്ന് പുനർനാമകരണം ചെയ്യപ്പെട്ടു.

അബൂ യസീദി(റ)ന്റെ ബാല്യകാലം അല്ലാഹുവിന്റെ അപാരമായ അനുഗ്രഹത്തിന്റെ അടയാളങ്ങൾ വെളിപ്പെട്ട കാലമായിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ മാതാവ് ഗർഭിണിയായിരുന്ന കാലത്ത് തന്നെ, ആ കുട്ടി ഒരു അസാധാരണ വ്യക്തിത്വമായിരിക്കുമെന്ന് അവർക്ക് ബോധ്യപ്പെട്ടിരുന്നു. സംശയാസ്പദമായ ഏതെങ്കിലും ആഹാരം മാതാവ് കഴിക്കാൻ ഒരുങ്ങുമ്പോൾ ഗർഭസ്ഥ ശിശുവായിരുന്ന അബൂ യസീദ്(റ) ഉള്ളിലിരുന്ന് അവസരത്തിനൊത്ത് അസ്വസ്ഥത പ്രകടിപ്പിക്കുകയും മാതാവ് അത് ഉപേക്ഷിക്കുന്നത് വരെ ശാന്തനാകാതിരിക്കുകയും ചെയ്യുമായിരുന്നുവെന്ന് ചരിത്രം രേഖപ്പെടുത്തുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജന്മനാതന്നെയുള്ള 'തഖ്‌വ' അഥവാ സൂക്ഷ്മതയെ മാതാവിനും അതോടൊപ്പം എക്കാലത്തെയും പിൽക്കാലത്തെയും സർവ്വർക്കും ബോധ്യപ്പെടുത്തിക്കൊടുക്കുന്നതായിരുന്നു ഇത്.

അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജീവിതം മാറ്റിമറിച്ച ഒരു പ്രധാന സംഭവം ഖുർആൻ പഠനകാലത്തായിരുന്നു. സൂറത്തുൽ ലുഖ്മാനിലെ "നീ എനിക്കും നിന്റെ മാതാപിതാക്കൾക്കും നന്ദി കാണിക്കുക" എന്ന വചനം (സൂറ ലുഖ്മാൻ: 14) ഉസ്താദ് വിവരിച്ചപ്പോൾ ആ ബാലന്റെ ഹൃദയം വിറകൊണ്ടു. രണ്ട് പേരോടുള്ള കടമ ഒരേസമയം നിർവ്വഹിക്കാൻ തനിക്ക് പ്രയാസമാണെന്നും അതിനാൽ ഒന്നുകിൽ എന്നെ അല്ലാഹുവിനായി വിട്ടുതരിക, അല്ലെങ്കിൽ അല്ലാഹുവിനോട് എനിക്കായി പ്രാർത്ഥിക്കുക എന്ന് അദ്ദേഹം മാതാവിനോട് അഭ്യർത്ഥിച്ചു. മകന്റെ ആത്മീയ ദാഹം തിരിച്ചറിഞ്ഞ ആ മാതാവ് സന്തോഷത്തോടെ അവനെ അല്ലാഹുവിന്റെ പാതയിലേക്ക് യാത്രയാക്കി. ബിസ്താമി(റ) പിൽക്കാലത്ത് പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്: "ഞാൻ മുപ്പത് വർഷം അനുഷ്ഠിച്ച കഠിനമായ വ്രതങ്ങളേക്കാളും പ്രാർത്ഥനകളേക്കാളും എന്നെ ദൈവത്തിലേക്ക് അടുപ്പിച്ചത് എന്റെ മാതാവിനെ സേവിച്ചതിലൂടെ ലഭിച്ച പുണ്യമാണ്".

മാതാവിനോടുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്നേഹം വെളിവാക്കുന്ന ഒരു കഥ പ്രസിദ്ധമാണ്. കൊടുംതണുപ്പുള്ള ഒരു രാത്രിയിൽ മാതാവ് വെള്ളം ആവശ്യപ്പെട്ടു. പാത്രത്തിൽ വെള്ളമില്ലാത്തതിനാൽ ദൂരെയുള്ള അരുവിയിൽ പോയി വെള്ളവുമായി മടങ്ങിയെത്തിയപ്പോഴേക്കും മാതാവ് ഉറങ്ങിപ്പോയിരുന്നു. തന്റെ മാതാവ് ഉണരുമ്പോൾ ഉടനെ വെള്ളം നൽകാനായി ആ രാത്രി മുഴുവൻ ആ പാത്രവും കൈയ്യിലേന്തി അദ്ദേഹം കട്ടിലിനരികെ നിന്നു. രാവിലെ ഉണർന്ന മാതാവ് തന്റെ മകന്റെ ഈ സ്നേഹം കണ്ട് വിങ്ങിപ്പൊട്ടുകയും അവനായി മനമുരുകി പ്രാർത്ഥിക്കുകയും ചെയ്തു. ആ നിമിഷമാണ് തന്റെ ഹൃദയകവാടങ്ങൾ തുറക്കപ്പെട്ടതെന്ന് ബിസ്താമി(റ) അനുസ്മരിക്കുന്നു.

ബിസ്താം വിട്ടതിന് ശേഷം നീണ്ട മുപ്പത്തിയേഴ് വർഷക്കാലം അദ്ദേഹം വിവിധ ദേശങ്ങളിൽ സഞ്ചരിക്കുകയും വിജ്ഞാനം തേടുകയും ചെയ്തു. ഇക്കാലയളവിൽ നൂറിലധികം ആത്മീയ ഗുരുനാഥന്മാരെ അദ്ദേഹം കണ്ടുമുട്ടി. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രധാന ഗുരുനാഥന്മാരിൽ ഒരാളായി അറിയപ്പെടുന്നത് അബൂ അലി അൽ സിന്ദി(റ) ആണ്. സിന്ദി(റ) ഒരു നിരക്ഷരനായ ജ്ഞാനിയായിരുന്നുവെന്നും ബിസ്താമി അദ്ദേഹത്തിന് ഖുർആനും കർമ്മശാസ്ത്രവും പഠിപ്പിക്കുമ്പോൾ പകരമായി സിന്ദി(റ) ബിസ്താമി(റ)ക്ക് തൗഹീദിന്റെയും ഹഖീഖത്തിന്റെയും നിഗൂഢ സത്യങ്ങൾ പകർന്നുനൽകുകയും ചെയ്തു. ഈ അധ്യാപനം അദ്ദേഹത്തിന്റെ 'ഫനാഅ്' എന്ന ദർശനത്തെ രൂപപ്പെടുത്തുന്നതിൽ വലിയ പങ്കുവഹിച്ചു. സിന്ദി എന്ന പേര് സൂചിപ്പിക്കുന്നത് അദ്ദേഹം സിന്ധ് പ്രദേശത്ത് നിന്നുള്ളവനാണെന്നാണ്. അബൂ അലി അൽ സിന്ദി(റ), ഇമാം ജഅ്ഫർ അസ്സ്വാദിഖ്(റ), ശാഖിഖ് അൽ ബൽഖി(റ), അബൂ തുറാബ് നഖ്ശബി(റ) തുടങ്ങിയവർ അവിടുത്തെ വഴികാട്ടികളാണ്.

അബൂ യസീദിൽ ബിസ്താമി(റ)യുടെ ആത്മീയ ജീവിതത്തിൽ അഹ്ലു ബൈത്തിലെ വിജ്ഞാന താരകമായിരുന്ന സയ്യിദുൽ ആരിഫീൻ ഇമാം ജഅ്ഫർ അസ്സ്വാദിഖ്(റ) വലിയ സ്വാധീനം ചെലുത്തിയിട്ടുണ്ട്. ആത്മീയ ചരിത്രത്തിൽ ഇവരുടെ ബന്ധം കേവലമൊരു ചരിത്രരേഖ എന്നതിലുപരി ഗഹനമായ ഒരു ആത്മീയ പാരമ്പര്യമായാണ് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നത്. ഇവരെ തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തിൻ്റെ പ്രധാന വശങ്ങൾ താഴെ പറയുന്നവയാണ്:

ആത്മീയ സിൽസിലയിലെ കണ്ണി: വിശ്വവിശ്രുതമായ നഖ്ശബന്ദി ആത്മീയ സരണിയിലെ അഞ്ചാമത്തെ ശൈഖാണ് ഇമാം ജഅ്ഫർ അസ്സ്വാദിഖ്(റ). അദ്ദേഹത്തിന് ശേഷം ആറാമത്തെ ശൈഖായി വരുന്നത് അബൂ യസീദിൽ ബിസ്താമി(റ) ആണ്. ഇമാമിൽ നിന്നാണ് ബിസ്താമി(റ) ഈ സരണിയുടെ ആത്മീയ രഹസ്യങ്ങൾ സ്വീകരിച്ചത്.

ഉവൈസി ബന്ധം : ചരിത്രപരമായി നോക്കുമ്പോൾ ഇമാം ജഅ്ഫർ അസ്സ്വാദിഖ്(റ) വഫാത്താകുന്നത് ഹിജ്റ 148-ൽ (ക്രിസ്താബ്ദം 765) ലാണ്. അബൂ യസീദിൽ ബിസ്താമി(റ) ജനിക്കുന്നത് ഹിജ്റ 161-ലാണ് (ക്രിസ്താബ്ദം 777). ഇവർക്കിടയിലുള്ള കാല വ്യത്യാസം കാരണം ഭൗതികമായ ഒരു കൂടിക്കാഴ്ച അസാധ്യമാണെങ്കിലും, 'ഉവൈസിയ്യ' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ആത്മീയ രീതിയിലൂടെയാണ് ഇവർ ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന എന്ന് ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നു. യാത്രയായ ഒരു മഹാനിൽ നിന്ന് ആത്മാക്കളുടെ ലോകത്ത് (ആലമുൽ അർവാഹ്) വെച്ച് ആത്മീയ ജ്ഞാനങ്ങൾ സ്വീകരിക്കുന്നതിനെയാണ് സൂഫി പദാവലിയിൽ 'ഉവൈസി' എന്ന് വിളിക്കുന്നത്.

സഖാഅ് (വെള്ളം ചുമക്കുന്നവൻ) എന്ന പദവി: ബിസ്താമി(റ) തന്റെ ഗുരുവായ ഇമാം ജഅ്ഫർ അസ്സ്വാദിഖ്(റ)ന്റെ ഭവനത്തിൽ വെള്ളം ചുമക്കുന്നവനായി (Saqqa) സേവനം ചെയ്തിരുന്നുവെന്ന് ചില ആത്മീയ ചരിത്രങ്ങൾ വിവരിക്കുന്നു. അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ വിനയത്തെയും ഗുരുവിനോടുള്ള സമർപ്പണത്തെയുമാണ് ഇത് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്.

പുസ്തകവും അൽമാരയും: പ്രശസ്തമായ ഒരു കഥയനുസരിച്ച്, ഒരിക്കൽ ഇമാം ജഅ്ഫർ അസ്സ്വാദിഖ്(റ) അബൂ യസീദി(റ)നോട് അൽമാരയിൽ ഇരിക്കുന്ന ഒരു പുസ്തകം എടുക്കാൻ ആവശ്യപ്പെട്ടു. എന്നാൽ "ഏതാണ് അൽമാര?" എന്നായിരുന്നു അബൂ യസീദി(റ)ൻ്റെ മറുപടി. താൻ അവിടെ വന്നിട്ട് ഇത്രയും കാലമായിട്ടും അൽമാര കണ്ടില്ലേ എന്ന് അത്ഭുതപ്പെട്ട ഇമാമിനോട്, "അങ്ങയുടെ സാന്നിധ്യത്തിൽ ഞാൻ എന്നെത്തന്നെ മറന്നിരിക്കുകയാണ്, മറ്റൊന്നും എൻ്റെ ശ്രദ്ധയിൽ പെടുന്നില്ല" എന്ന് അദ്ദേഹം മറുപടി നൽകി. അബൂ യസീദി(റ)ൻ്റെ ആത്മീയ പക്വത തിരിച്ചറിഞ്ഞ ഇമാം നിൻ്റെ വിദ്യാഭ്യാസം പൂർത്തിയായി എന്ന് പറഞ്ഞ് അദ്ദേഹത്തെ യാത്രയാക്കിയത്രേ.

അബൂ യസീദ് (റ)ഇമാം അബൂഹനീഫ(റ)യുടെ ഹനഫീ മദ്ഹബ് പിന്തുടരുകയും കർമ്മശാസ്ത്ര നിയമങ്ങളിൽ അതീവ കൃത്യത പാലിക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നു. ശാരീരികമായ ആരാധനകളോടൊപ്പം ഹൃദയശുദ്ധിക്കും ഇലാഹീ സ്നേഹത്തിനുമാണ് അദ്ദേഹം മുൻഗണന നൽകിയത്. "ഞാൻ മുപ്പത് വർഷം അല്ലാഹുവിനെ തേടി നടന്നു, ഒടുവിൽ എനിക്ക് മനസ്സിലായി അല്ലാഹുവാണ് എന്നെ തേടുന്നവനെന്നും ഞാൻ അവനാൽ തേടപ്പെടുന്നവനാണെന്നും" എന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ വചനം സുപ്രസിദ്ധമാണ്.

അബൂ യസീദിൽ ബിസ്താമി(റ)യെ തസവ്വുഫിലെ 'ഉന്മാദത്തിന്റെ പന്ഥാവ്' എന്നതിന്റെ സ്ഥാപകനായി കരുതുന്നു. ഇലാഹീ അനുരാഗം ഹൃദയത്തിൽ നിറയുമ്പോൾ ഒരു വിശ്വാസി തന്റെ ലൗകിക ബോധം മറന്നുപോകുന്ന അവസ്ഥയെയാണ് 'സുക്ർ' എന്ന് വിളിക്കുന്നത്. ഇതിന് വിപരീതമായി 'സഹ്‌വ്' അഥവാ ബോധപൂർണ്ണമായ ആത്മീയതയെ ഉയർത്തിപ്പിടിച്ചത് ഇമാം ജുനൈദുൽ ബഗ്ദാദി(റ) ആയിരുന്നു.

അദ്ദേഹം മുന്നോട്ടുവെച്ച ഏറ്റവും വിപ്ലവകരമായ ആശയം 'ഫനാഅ്' ആണ്. ഒരു വിശ്വാസി തന്റെ വ്യക്തിപരമായ ഇച്ഛകളെയും അസ്തിത്വത്തെയും അല്ലാഹുവിന്റെ അസ്തിത്വത്തിൽ ഹോമിക്കുന്ന അവസ്ഥയാണിത്. ഇതിത്തിലൂടെ മാത്രമേ 'ബഖാഅ്' അഥവാ ദൈവത്തിലൂടെയുള്ള ശാശ്വത നിലനിൽപ്പ് സാധ്യമാകൂ എന്ന് അദ്ദേഹം പഠിപ്പിച്ചു. "ഞാൻ എന്റെ ബിസ്താമിത്വത്തിൽ നിന്നും ഒരു പാമ്പ് അതിന്റെ പടം പൊഴിക്കുന്നതുപോലെ പുറത്തുകടന്നു. അപ്പോൾ ഞാൻ നോക്കിയപ്പോൾ പ്രേമിയും പ്രേമഭാജനവും പ്രണയവും ഒന്നായിത്തീർന്നത് ഞാൻ കണ്ടു" എന്ന് അദ്ദേഹം തന്റെ ആത്മീയ ലയനത്തെക്കുറിച്ച് വിവരിക്കുന്നുണ്ട്.

അല്ലാഹു എന്ന പ്രണയ ലഹരിപിടിച്ച അവസ്ഥയിൽ അദ്ദേഹം നടത്തിയ ചില വചനങ്ങൾ വലിയ ചർച്ചകൾക്ക് കാരണമായിട്ടുണ്ട്. ഇവയെ 'ശത്വഹാത്തുകൾ' എന്ന് വിളിക്കുന്നു.

"എനിക്ക് സ്തുതി! എന്റെ പദവി എത്ര മഹത്തരമാണ്!" (സുബ്ഹാനീ മാ അഅ്ളമ ശഅ്നീ ).

"ഞാൻ തന്നെയാണ് അല്ലാഹു, എന്നെയല്ലാതെ നിങ്ങൾ ആരാധിക്കരുത്" (ലഹരിയുടെ അവസ്ഥയിൽ ദൈവത്തിന്റെ നാവായി അദ്ദേഹം സംസാരിക്കുകയായിരുന്നുവെന്ന് പണ്ഡിതന്മാർ വിശദീകരിക്കുന്നു).

"എന്റെ ഈ വസ്ത്രത്തിനുള്ളിൽ അല്ലാഹു അല്ലാതെ മറ്റാരുമില്ല" തുടങ്ങിയവ ചില ഉദാഹരണങ്ങളാണ്

ഇത്തരം വചനങ്ങൾ കേവല അർത്ഥത്തിൽ മതവിരുദ്ധമായി തോന്നാമെങ്കിലും, ദൈവപ്രകാശത്തിൽ ലയിച്ചുചേർന്ന ഒരു വ്യക്തി തന്റെ സ്വന്തം അസ്തിത്വം മറന്നുപോകുമ്പോൾ സംഭവിക്കുന്നതാണെന്ന് ഇമാം ജുനൈദ്(റ)നെപ്പോലുള്ളവർ വിശദീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്. ലൈലയെ സ്നേഹിച്ച് സ്വയം മറന്ന മജ്നുവിനോട് പേര് ചോദിക്കുമ്പോൾ അവൻ 'ലൈല' എന്ന് മറുപടി നൽകുന്നതുപോലെയാണിത്. എന്നിരുന്നാലും അക്കാലത്തെ ചില പണ്ഡിതന്മാർ അദ്ദേഹത്തെ തെറ്റിദ്ധരിക്കുകയും ഏഴ് തവണ ബിസ്താം നഗരത്തിൽ നിന്നും നാടുകടത്തുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്.

അബൂ യസീദ് ബിസ്താമി(റ) ഗ്രന്ഥങ്ങളൊന്നും എഴുതിയിട്ടില്ലെങ്കിലും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഇലാഹീ ഇശ്‌ഖിലുള്ള പല വചനങ്ങളും കാവ്യാത്മകമായ വൃത്തത്തിലും താളാത്മകമായ ഗദ്യത്തിലുമാണ് രേഖപ്പെടുത്തപ്പെട്ടിട്ടുള്ളത്. ആത്മീയ ലോകത്തെ വിസ്മയിപ്പിച്ച അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രമുഖമായ ചില വരികൾ നമുക്ക് നോക്കാം

ദിവ്യാനുരാഗത്തിന്റെ തൈ : ബിസ്താമി(റ)യുടെ ഏറ്റവും പ്രസിദ്ധമായ ഈ വരികൾ ആത്മീയ ജീവിതത്തിലെ ദിവ്യാനുരാഗത്തിന്റെ ഗാഢത വ്യക്തമാക്കുന്നു.

غرست الحب غرساً في فؤادي.. فلا أسلو إلى يوم التنادي جربت القلب مني بالاتصال.. فشوقي زائد، والحب بادي سقاني شرباً أحيا فؤادي.. في كاس الحب، في بحر الودادِ فلولا الله يحفظ عارفيه.. لهام العارفون بكل وادي

പ്രണയത്തിന്റെ ആ തൈ എന്റെ ഹൃദയത്തിൽ ഞാൻ നട്ടുപിടിപ്പിച്ചു, അന്ത്യനാൾ (വിളിയുണ്ടാകുന്ന ദിനം) വരെ ഞാനതിൽ നിന്ന് മോചിതനാകില്ല. ആ ലയനത്തിലൂടെ എന്റെ ഹൃദയത്തെ ഞാൻ പരീക്ഷിച്ചു, അപ്പോൾ എന്റെ മോഹം വർദ്ധിക്കുകയും പ്രണയം വെളിപ്പെടുകയും ചെയ്തു. എന്റെ ഹൃദയത്തെ ജീവിപ്പിക്കുന്ന ഒരു പാനീയം അവിടുത്തെ സ്നേഹസമുദ്രത്തിൽ നിന്ന്, അനുരാഗത്തിന്റെ തളികയിൽ എനിക്ക് നൽകി. അല്ലാഹു തന്റെ ജ്ഞാനികളെ സംരക്ഷിക്കുന്നില്ലായിരുന്നുവെങ്കിൽ, എല്ലാ താഴ്വരകളിലും അവർ അലഞ്ഞുതിരിയുമായിരുന്നു!

അല്ലാഹുവുമായുള്ള ആത്മീയ ബന്ധം കേവലം ബാഹ്യമല്ലെന്നും അത് ഹൃദയത്തിന്റെ ആഴങ്ങളിൽ നട്ടുപിടിപ്പിച്ച ഒരു മഹാത്യാഗമാണെന്നും ഈ വരികൾ പഠിപ്പിക്കുന്നു. അല്ലാഹുവിനെ അറിഞ്ഞവർ ആ ദിവ്യലഹരിയിൽ തകർന്നുപോകാത്തത് അല്ലാഹുവിന്റെ പ്രത്യേക സംരക്ഷണം ഉള്ളതുകൊണ്ടാണെന്ന് അദ്ദേഹം വ്യക്തമാക്കുന്നു.

അത്ഭുതകരമായ സ്മരണ : ദൈവസ്മരണയെക്കുറിച്ചുള്ള പരമ്പരാഗത ധാരണകളെ തിരുത്തിക്കുറിക്കുന്ന വരികളാണിത്.

عجبت لمن يقول: ذكرت ربي.. وهل أنسى فأذكر من نسيتُ؟! شربت الحب، كأساً بعد كأس.. فما نفذ الشرابُ، وما رويتُ

"ഞാൻ എന്റെ റബ്ബിനെ സ്മരിച്ചു" എന്ന് പറയുന്നവനെ കണ്ട് ഞാൻ അത്ഭുതപ്പെടുന്നു, ഞാൻ അവനെ എന്നെങ്കിലും മറന്നിട്ടുണ്ടോ, പിന്നെങ്ങനെയാണ് (പുതിയതായി) സ്മരിക്കുക? പ്രണയത്തിന്റെ വീഞ്ഞ് ചഷകങ്ങൾക്ക് പിന്നാലെ ചഷകങ്ങളായി ഞാൻ പാനം ചെയ്തു, ആ പാനീയം തീർന്നുപോയതുമില്ല, എനിക്ക് ദാഹം മാറിയതുമില്ല.

ജ്ഞാനിയുടെ ഹൃദയം സദാ അല്ലാഹുവിനോടൊപ്പമാണ്. അതിനാൽ തന്നെ 'സ്മരിക്കുന്നു' എന്ന് പറയേണ്ട അവസ്ഥ ജ്ഞാനിക്കില്ല, കാരണം അയാൾ ഒരു നിമിഷം പോലും മറക്കുന്നില്ല. ദിവ്യാനുരാഗത്തിന്റെ അപാരതയെയാണ് 'തീരാത്ത പാനീയം' എന്ന പ്രയോഗത്തിലൂടെ അദ്ദേഹം വിവരിക്കുന്നത്.

രഹസ്യത്തിന്റെ ലയനം : തന്റെ അസ്തിത്വം അല്ലാഹുവിൽ ഇല്ലാതാകുന്ന 'ഫനാഅ്' എന്ന അവസ്ഥയെക്കുറിച്ച് അദ്ദേഹം ഇപ്രകാരം പാടുന്നു:

أشار سري إليك حتى فنيت عني ودمت أنت محوت إسمي ورسم جسمي سألت عني فقلت: أنت

എന്റെ ഹൃദയരഹസ്യം അങ്ങയിലേക്ക് വിരൽചൂണ്ടി, ഒടുവിൽ ഞാൻ എന്നിൽ നിന്ന് ഇല്ലാതാകുകയും അങ്ങ് മാത്രം അവശേഷിക്കുകയും ചെയ്തു. എന്റെ നാമത്തെയും ശരീരത്തിന്റെ രൂപത്തെയും ഞാൻ മായിച്ചുകളഞ്ഞു, എന്നെക്കുറിച്ച് ചോദിച്ചപ്പോൾ ഞാൻ മറുപടി നൽകി: "അവിടുന്ന് മാത്രം!"

വ്യക്തിപരമായ അഹന്തയും നാമരൂപങ്ങളും ഇല്ലാതായി ഇലാഹീ സാന്നിധ്യത്തിൽ സ്വയം സമർപ്പിക്കുന്ന പരമാനന്ദത്തെയാണ് ഈ വരികൾ മനോഹരമായി ആവിഷ്കരിക്കുന്നത്.

സയ്യിദുനാ മുഹമ്മദ് റസൂലുല്ലാഹി (സ്വ)യുടെ മിഅ്റാജ് യാത്രയെ മാതൃകയാക്കി, അബൂ യസീദ്

(റ) തന്റെ ആത്മീയ യാത്രയെ തന്റെ സ്വന്തം മിഅ്റാജ് അഥവാ ആത്മാവിന്റെ ആകാശാരോഹണം ആയി വിവരിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഇത് ഭൗതികമായ ഒരു യാത്രയല്ല, മറിച്ച് ആത്മാവിന്റെ ഉയർച്ചയാണ്. തന്റെ സ്വപ്നത്തിൽ ഏഴ് ആകാശങ്ങളിലൂടെയും മലക്കുകളുടെ ലോകത്തിലൂടെയും അദ്ദേഹം സഞ്ചരിച്ചു. ഓരോ ആകാശത്തിലും മലക്കുകൾ അദ്ദേഹത്തെ അത്ഭുതകരമായ കാഴ്ചകൾ കാണിച്ചുവെങ്കിലും, "എന്റെ പ്രിയപ്പെട്ടവനേ, എന്റെ ലക്ഷ്യം നീയാണ്, ഈ കാഴ്ചകളല്ല" എന്ന് അദ്ദേഹം അല്ലാഹുവിനോട് മന്ത്രിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു. അദ്ദേഹം അല്ലാഹുവിന്റെ സിംഹാസനത്തിന് (അർശ്) മുന്നിലെത്തിയപ്പോൾ തന്റെ അസ്തിത്വം പൂർണ്ണമായും അല്ലാഹുവിന്റെ പ്രകാശത്തിൽ അലിഞ്ഞില്ലാതാകുന്നത് അനുഭവിച്ചു. പിൽക്കാലത്ത് ഇബ്നു അറബിയെപ്പോലുള്ള അത്യുന്നതനായ ആത്മജ്ഞാനികൾക്ക് ഇത്തരം ആത്മീയ യാത്രകൾ വിവരിക്കാൻ ബിസ്താമി(റ)യുടെ മിഅ്റാജ് വലിയ പ്രചോദനമായി.

അബൂ യസീദ് അൽ ബിസ്താമി(റ)യുടെ ശിഷ്യഗണങ്ങൾ ലോകമെമ്പാടും പടർന്നുകിടക്കുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രധാന ശിഷ്യനും സേവകനും സഹോദരപുത്രനുമായിരുന്ന അബൂ മൂസാ ഈസാ ബിൻ ആദം ആയിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ വചനങ്ങളുടെ പ്രധാന കൈമാറ്റക്കാരൻ. അബൂ മൂസാ ദബീലി, അഹ്മദ് ബിൻ ഖള്റുയ, യഹ്‌യ അൽ റാസി തുടങ്ങിയവർ അദ്ദേഹത്തിന്റെ കാലത്തെ പ്രമുഖരായ ശിഷ്യന്മാരും അനുയായികളുമായിരുന്നു.

നഖ്ശബന്ദി സിൽസിലയിലെ 'സുവർണ്ണ കണ്ണി' എന്നറിയപ്പെടുന്ന പരമ്പരയിൽ ആറാം ശൈഖായി ബിസ്താമി(റ) തിളങ്ങിനിൽക്കുന്നു. അദ്ദേഹത്തിൽ നിന്നും ആത്മീയ വെളിച്ചം സ്വീകരിച്ചവരിൽ പ്രമുഖനാണ് ശൈഖ് അബുൽ ഹസൻ ഖർഖാനി(റ). ബിസ്താമി ഖർഖാൻ എന്ന ഗ്രാമത്തിലൂടെ കടന്നുപോകുമ്പോൾ നൂറ് വർഷം കഴിഞ്ഞ് അവിടെ ഒരു പുണ്യാത്മാവ് ജനിക്കുമെന്ന് മുൻകൂട്ടി പ്രവചിച്ചിരുന്നു.

അബൂ യസീദ് അൽ ബിസ്താമി(റ)യുടെ ജീവിതം നിരവധി കറാമത്തുകളാൽ (അത്ഭുതങ്ങൾ) സമ്പന്നമാണ്. ഫരീദുദ്ദീൻ അത്താർ(റ) തന്റെ 'തദ്കിറത്തുൽ ഔലിയ'യിൽ ഇവ സവിസ്തരം വിവരിക്കുന്നുണ്ട്.

ഒരിക്കൽ അദ്ദേഹം മരണശേഷം സ്വപ്നത്തിൽ കാണപ്പെട്ടപ്പോൾ, പരലോകത്തെ വിചാരണയെക്കുറിച്ച് ആരോ ചോദിച്ചു. അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു: "അല്ലാഹു എന്നോട് ചോദിച്ചു, ബിസ്താം നീ എനിക്ക് എന്ത് കൊണ്ടുവന്നു? ഞാൻ എന്റെ ആരാധനകളും തൗഹീദും നിരത്തി. എന്നാൽ പണ്ട് പാൽ കുടിച്ചപ്പോൾ വയറ് വേദനിച്ചതിന് പാലിനെ കുറ്റപ്പെടുത്തിയത് അല്ലാഹു ഓർമ്മിപ്പിച്ചു. നീ പാലിനെയാണോ അതോ പാലുണ്ടാക്കിയ എന്നെയാണോ ഭയപ്പെടുന്നത് എന്ന ചോദ്യത്തിന് മുന്നിൽ ഞാൻ വിറച്ചുപോയി. ഒടുവിൽ അല്ലാഹു പറഞ്ഞു: വിറയ്ക്കുന്ന ഒരു പൂച്ചക്കുട്ടിക്ക് നീ തണുപ്പകറ്റാൻ നൽകിയ കാരുണ്യം കാരണം ഞാൻ നിനക്ക് മാപ്പ് നൽകുന്നു". ജീവജാലങ്ങളോടുള്ള കാരുണ്യം ദൈവപ്രീതിക്കുള്ള എളുപ്പവഴിയാണെന്ന് ഈ ചരിത്രത്തിലൂടെ ബിസ്താമി(റ) നമ്മെ പഠിപ്പിക്കുന്നു.

അബൂ യസീദ് അൽ ബിസ്താമി(റ)യുടെ ജീവിതത്തിലെ ഏറ്റവും നിർണ്ണായകമായ ഒന്നായിരുന്നു യഹൂദ റബ്ബിയുമായുള്ള വിഖ്യാതമായ സംവാദം. ഈ ചരിത്രം അദ്ദേഹത്തിന്റെ അറിവിന്റെ ആഴവും ആത്മീയമായ ഉത്തുംഗതയും അദ്ദേഹത്തിന് ലഭിച്ചിരുന്ന അനന്തമായ ഇലാഹീ സഹായവും വ്യക്തമാക്കുന്നതാണ്. അല്ലാഹുവിന്റെ കല്പനപ്രകാരം ഒരു യഹൂദ സിനഗോഗിൽ എത്തിയ അദ്ദേഹത്തോട് അവരുടെ പ്രധാന പുരോഹിതൻ (റബ്ബി) നിരവധി ചോദ്യങ്ങൾ ചോദിച്ചു. ഓരോ ചോദ്യത്തിനും ഖുർആനികമായ തെളിവുകളോടെ അദ്ദേഹം മറുപടി നൽകി.

രണ്ട് ഇല്ലാത്ത ഒന്നേതാണ് ? - അല്ലാഹു (ഏകൻ), മൂന്ന് ഇല്ലാത്ത രണ്ടേതാണ് ? - രാവും പകലും, നാല് ഇല്ലാത്ത മൂന്നേതാണ് ? - അർശ്, കുർസി, ഖലം, അഞ്ച് ഇല്ലാത്ത നാലേതാണ് ? തൗറാത്ത്, ഇൻജീൽ, സബൂർ, ഖുർആൻ

തുടങ്ങിയ അനേകം ചോദ്യങ്ങളായിരുന്നു അത്

ഓരോ ചോദ്യങ്ങൾക്കും മറുപടി നൽകിയ ശേഷം ബിസ്താമി(റ) ഒരേയൊരു ചോദ്യം തിരിച്ചുചോദിച്ചു: "സ്വർഗ്ഗത്തിന്റെ താക്കോൽ എന്താണ്?" മറുപടി നൽകാൻ റബ്ബി മടിച്ചുവെങ്കിലും ജനങ്ങളുടെ നിർബന്ധത്തിന് വഴങ്ങി അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു: "ലാ ഇലാഹ ഇല്ലല്ലാഹു മുഹമ്മദുൻ റസൂലുള്ളാഹ്". അതോടെ സിനഗോഗിലുണ്ടായിരുന്ന സർവ്വരും വിശുദ്ധ ഇസ്‌ലാം സ്വീകരിച്ചു ബിസ്താമി(റ)യുടെ ശിഷ്യരായി മാറി.

ബിസ്താമി(റ)യുടെ വചനങ്ങൾ അതീവ ഗൗരവമുള്ളതും ദാർശനികവുമാണ്, അത്യുന്നതമായ ഉൾക്കാഴ്ചകളുടെ മഹാ സാഗരങ്ങളൊളിപ്പിച്ച കൊച്ചു തുള്ളികളാണവ.

"വിശപ്പ് ഒരു മേഘമാണ്; ഒരു ദാസൻ വിശന്നിരിക്കുമ്പോൾ അവന്റെ ഹൃദയം ജ്ഞാനം വർഷിക്കുന്നു".

"മുപ്പത് വർഷം ഞാൻ അല്ലാഹുവിനെ തേടി, ഒടുവിൽ എനിക്ക് മനസ്സിലായി അല്ലാഹുവായിരുന്നു എന്നെ തേടിക്കൊണ്ടിരുന്നതെന്ന്".

"അല്ലാഹുവിനെ ഓർക്കാൻ (ദിക്ർ) ഞാൻ ഉദ്ദേശിക്കുമ്പോഴെല്ലാം അവന്റെ പവിത്രതയോടുള്ള ബഹുമാനസൂചകമായി എന്റെ വായയും നാവും ഞാൻ കഴുകുമായിരുന്നു".

"മറ്റേതൊരു മനുഷ്യനേക്കാളും താൻ ഉയർന്നവനാണെന്ന് കരുതുന്നവൻ അഹങ്കാരിയാണ്".

അദ്ദേഹത്തിന്റെ അധ്യാപനങ്ങൾ പ്രധാനമായും അഞ്ച് കാര്യങ്ങളിൽ ഊന്നിയതായിരുന്നു :

ഖുർആനും സുന്നത്തും കർക്കശമായി പാലിക്കുക.

എപ്പോഴും സത്യം മാത്രം സംസാരിക്കുക.

ഹൃദയത്തെ വിദ്വേഷത്തിൽ നിന്നും മുക്തമാക്കുക.

ഹറാമായ ഭക്ഷണങ്ങൾ പൂർണ്ണമായും വർജ്ജിക്കുക.

നവീനമായ അനാചാരങ്ങളെ വെടിയുക.

അബൂ യസീദ് അൽ ബിസ്താമി(റ)യുടെ വിസ്വാൽ ഹിജ്റ 234-ലോ (ക്രിസ്താബ്ദം 848) അതല്ലെങ്കിൽ ഹിജ്റ 261-ലോ (ക്രിസ്താബ്ദം 874-875) ആണെന്ന് ചരിത്രകാരന്മാർക്കിടയിൽ ഭിന്നാഭിപ്രായമുണ്ട്. വിസ്വാലിന്റെ സമയത്ത് അദ്ദേഹത്തിന് എഴുപതിലധികം വയസ്സുണ്ടായിരുന്നു. മരണത്തിന് തൊട്ടുമുമ്പ് തന്റെ പ്രായം എത്രയാണെന്ന് ചോദിച്ചവരോട് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു: "എനിക്ക് വെറും നാല് വയസ്സേയുള്ളൂ. കാരണം എഴുപത് വർഷം ഞാൻ മറയ്ക്കപ്പെട്ടവനായിരുന്നു. കഴിഞ്ഞ നാല് വർഷം മാത്രമാണ് ഞാൻ ആ സത്യം (അല്ലാഹുവിനെ) നേരിട്ട് അറിഞ്ഞത്".

അദ്ദേഹത്തിന്റെ മഖ്ബറ ഇന്നും ഇറാനിലെ ബിസ്താം നഗരത്തിൽ വിശ്വാസികൾക്ക് ആശ്വാസമായി നിലകൊള്ളുന്നു. പിൽക്കാലത്ത് വന്ന മംഗോൾ ഭരണാധികാരികൾ പോലും അദ്ദേഹത്തിന്റെ മഖാം സന്ദർശിക്കുകയും നവീകരിക്കുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്.

സുൽത്വാനുൽ ആരിഫീൻ അബൂ യസീദിൽ ബിസ്താമി(റ) ആത്മജ്ഞാന ലോകത്തെ സൂര്യനാണ്. ഭയത്തിൽ നിന്നും സ്നേഹത്തിലേക്കും, ഇച്ഛകളിൽ നിന്നും ലയനത്തിലേക്കും അദ്ദേഹം മനുഷ്യരസനകളെ വഴിതിരിച്ചുവിട്ടു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ കാവ്യശകലങ്ങൾ ആത്മീയതയുടെ തീക്ഷ്ണമായ അനുഭവങ്ങളെ ഭാഷയുടെ അതിരുകൾക്കപ്പുറത്തേക്ക് വ്യാപിപ്പിക്കുന്നു. "തന്റെ നഫ്‌സിനെ നരകത്തിലെ ഒരു ചെറിയ കഷ്ണം മണ്ണായി കാണുന്നവൻ മാത്രമേ യഥാർത്ഥ സൂഫിയാകൂ" എന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ വാക്കുകൾ ഇന്നും ആത്മീയ യാത്രക്കാർക്ക് വഴികാട്ടിയാണ്. ഇലാഹീ പ്രണയത്തിന്റെ ഗിരി ശൃംഗങ്ങൾ താണ്ടിയ ആ ജീവിതം ആത്മീയ ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും തിളക്കമുള്ള അധ്യായമായി നിലനിൽക്കുന്നു.